Restrukturyzacja zadłużenia przedsiębiorstw Poradnik dla dłużników i wierzycieli

Kompleksowy przewodnik po restrukturyzacji zadłużenia przedsiębiorstw łączący wiedzę prawną, finansową i podatkową z praktycznymi przykładami i aktualnym orzecznictwem. Publikacja pokazuje, jak skutecznie przeprowadzić restrukturyzację z wykorzystaniem narzędzi prawa restrukturyzacyjnego i upadłościowego, a także poprzez indywidualne porozumienia dłużnika z wierzycielami.

Uwzględnia wszystkie kluczowe zmiany legislacyjne z lat 2016–2025, tworząc unikatowe na polskim rynku kompendium, które w jednym miejscu gromadzi rzetelną, aktualną i użyteczną wiedzę dotyczącą podstawowych aspektów procesów restrukturyzacji zadłużonych przedsiębiorstw.

To uniwersalna i praktyczna książka dla przedsiębiorców – zarówno dłużników, jak i wierzycieli – niezależnie od formy prowadzenia działalności gospodarczej.

W publikacji omówiono m.in.:

• przyczyny i symptomy kryzysu w przedsiębiorstwie,
• typowe ścieżki restrukturyzacyjne dostępne w Polsce i możliwe sposoby ich zastosowania przez dłużnika lub wierzyciela,
• obszary restrukturyzacji przedsiębiorstwa,
• mechanizm tworzenia programu restrukturyzacji i proces jego wdrażania,
• relacje i negocjacje z wierzycielami,
• prawne i podatkowe uwarunkowania restrukturyzacji,
• przygotowanie dokumentacji wymaganej przy wdrażaniu działań związanych z restrukturyzacją finansową,
• indywidualne ugody z wierzycielami finansowymi, handlowymi oraz ZUS i US,
• współpracę przedsiębiorcy z bankiem w procesie restrukturyzacji,
• argumenty, jakie można zastosować w negocjacjach z wierzycielami w różnych działaniach restrukturyzacyjnych,
• sposoby finansowania restrukturyzacji,
• korzystanie z KRZ.

Autorami publikacji są eksperci z wieloletnim, praktycznym doświadczeniem w prowadzeniu procesów restrukturyzacyjnych, w których uczestniczyli w różnych rolach: jako przedstawiciele banków kierujący departamentami restrukturyzacji, windykacji oraz ryzyka kredytowego, negocjujący z dłużnikami warunki restrukturyzacji zadłużenia; jako pełnomocnicy przedsiębiorców poszukujących porozumienia ze swoimi wierzycielami; a także jako nadzorcy układu w postępowaniach prowadzonych na podstawie Prawa restrukturyzacyjnego.

Integralną częścią książki jest suplement elektroniczny zawierający komplet przydatnych dokumentów w wersji edytowalnej (MS Word).

Zainstalowanie suplementu wymaga posiadania systemu operacyjnego Windows.

Spis treści

Skróty użyte w książce 11

O Autorach 17

Wstęp 21

Rozdział 1. Ogólne tło restrukturyzacji w Polsce 25

1 1 Restrukturyzacja Wprowadzenie 25

1 2 Dyrektywa Drugiej Szansy i co z tego wynika dla polskich przedsiębiorstw 30

1 3 Prawo restrukturyzacyjne i jego ewolucja w latach 2016–2025 Co się udało,

a co poszło nie tak 33

1 4 Tarcze antycovidowe a praktyka restrukturyzacji 45

Rozdział 2. Restrukturyzacja z perspektywy przedsiębiorstwa 51

2 1 Kryzys przedsiębiorstwa, jego symptomy i skutki Pojęcie niewypłacalności

i zagrożenia niewypłacalnością 51

2 1 1 Niewypłacalność 53

2 1 2 Zagrożenie niewypłacalnością 54

2 1 3 Zagrożenie niewypłacalnością i niewypłacalność – aspekty

uzupełniające 55

2 2 Kryzys w przedsiębiorstwie w warunkach polskich – tło ogólne 62

2 2 1 Przyczyny kryzysu w przedsiębiorstwie – okoliczności zewnętrzne

wynikające z procesów w otoczeniu przedsiębiorstwa 67

2 2 2 Klauzula rebus sic stantibus i niezawiniona niemożliwość spełnienia

świadczenia 68

2 2 3 Przyczyny kryzysu w przedsiębiorstwie – okoliczności wewnętrzne 75

2 2 3 1 Błędy w zarządzaniu 75

2 2 3 2 Nieuczciwość pracowników i kierownictwa 79

2 2 3 3 Grupy kapitałowe Odpowiedzialność spółki dominującej

za zadłużenie spółki zależnej po zmianie prawa spółek 80

2 2 3 4 Problemy osobiste właścicieli spółek prawa handlowego

i przedsiębiorców działających jako JDG 86

2 2 4 Symptomy kryzysu 87

2 2 5 Znaki ostrzegawcze dla przedsiębiorstwa i dla wierzycieli 88

2 2 5 1 Naruszanie klauzul umownych w umowach z wierzycielami

finansowymi jako znak ostrzegawczy 92

2 2 6 Agresywna i kreatywna księgowość – fałszywa obrona przed kryzysem 97

2 2 7 Reakcje przedsiębiorstwa na kryzys Psychologia i finanse 101

2 2 8 Zarzut selektywnego zaspokajania wierzycieli 105

2 2 9 Skarga pauliańska 108

2 2 10 Odpowiedzialność dłużnika za pasywność 112

2 2 11 Odpowiedzialność wierzyciela za pasywność 132

2 2 12 Problem przedawnienia roszczeń (długu) 138

Rozdział 3. Ugody bilateralne jako mechanizm wyjścia przedsiębiorstwa

z kryzysu 147

3 1 Prawne ścieżki restrukturyzacji podmiotów gospodarczych 147

3 2 Pojęcie i rodzaje ugód cywilnoprawnych Ugody cywilnoprawne

a tożsame pojęcia 152

3 2 1 Nowe warunki spłaty zadłużenia w ramach ugód cywilnoprawnych

Nowacja (odnowienie), datio in solutum (świadczenie w miejsce

wykonania) oraz konwersja wierzytelności na udziały kapitałowe 154

3 2 1 1 Nowacja (odnowienie) 156

3 2 1 2 Datio in solutum 159

3 2 1 3 Konwersja wierzytelności na udziały kapitałowe 163

3 2 1 4 Udział osób trzecich w restrukturyzacji 171

3 3 Bank w ugodach cywilnoprawnych 176

3 3 1 Uwarunkowania formalne działania banku wobec dłużników 176

3 3 1 1 Prawo bankowe 177

3 3 1 2 Zasady zarządzania ekspozycjami nieregularnymi 182

3 3 2 Specyfika negocjacji z bankiem 183

3 3 3 Metodologia podejmowania przez bank decyzji w zakresie

restrukturyzacji 186

3 3 4 Dobór przez bank ścieżek postępowania wobec dłużników –

ścieżka restrukturyzacyjna 190

3 3 5 Ścieżka konfrontacyjna 193

3 4 Inne instytucje finansowe w ugodach cywilnoprawnych 198

3 5 Wierzyciele handlowi w ugodach cywilnoprawnych 198

3 6 Postawa wierzycieli – podsumowanie 199

3 7 Negocjacje z urzędem skarbowym i Zakładem Ubezpieczeń Społecznych 202

3 7 1 Negocjacje z urzędem skarbowym – porozumienie indywidualne 203

3 7 2 Porozumienie indywidualne z ZUS 213

3 7 3 Pomoc publiczna w ugodach bilateralnych 215

3 8 Współdziałanie wierzycieli w ugodach bilateralnych w praktyce Pojęcie

standstill 216

3 8 1 Pojęcie London Approach 220

3 8 2 Wytyczne Związku Banków Polskich dotyczące restrukturyzacji 221

3 8 3 Wady i zalety ugód bilateralnych z perspektywy dłużnika i wierzyciela 223

Rozdział 4. Prawo restrukturyzacyjne i Prawo upadłościowe jako mechanizm

wyjścia przedsiębiorstwa z kryzysu 227

4 1 Prawo restrukturyzacyjne 227

4 1 1 Zdolność restrukturyzacyjna i upadłościowa 228

4 1 1 1 Zdolność restrukturyzacyjna 228

4 1 1 2 Zdolność upadłościowa 229

4 1 2 Dostępność postępowania restrukturyzacyjnego 231

4 1 3 Rodzaje postępowań restrukturyzacyjnych 233

4 1 3 1 Główne ścieżki postępowań restrukturyzacyjnych 233

4 1 3 2 Odrębne postępowania restrukturyzacyjne 235

4 1 4 Odmowa otwarcia postępowania Zbieg działań na rzecz

restrukturyzacji i upadłości 236

4 1 4 1 Odmowa otwarcia postępowania restrukturyzacyjnego 236

4 1 4 2 Zbieg działań na rzecz restrukturyzacji i upadłości 239

4 1 4 3 Wniosek o ogłoszenie upadłości złożony w trakcie trwania

postępowania restrukturyzacyjnego 241

4 1 4 4 Zbieg wniosków o otwarcie różnych postępowań

restrukturyzacyjnych 242

4 1 5 Doradca restrukturyzacyjny Kwalifikowany doradca

restrukturyzacyjny Problem doboru – oczekiwania dłużnika

i wierzycieli 244

4 1 5 1 Doradca restrukturyzacyjny 244

4 1 5 2 Kwalifikowany doradca restrukturyzacyjny 245

4 1 5 3 Jak wybrać doradcę restrukturyzacyjnego? 245

4 1 6 Wierzytelności objęte i nieobjęte układem 248

4 1 6 1 Spis wierzytelności Spis wierzytelności spornych 254

4 1 7 Kształt i forma propozycji układowych 257

4 1 7 1 Ograniczenia możliwości restrukturyzacji 264

4 1 7 2 Zróżnicowanie propozycji układowych dla grup wierzycieli 267

4 1 7 3 Propozycje układowe dla wierzycieli zabezpieczonych

rzeczowo 271

4 1 7 4 Wierzyciel posiadający wierzytelności klasyfikujące się

do kilku grup wierzycieli 272

4 1 7 5 Zatwierdzenie podziału wierzycieli na grupy 273

4 1 8 Negocjacje propozycji układowych Rola mediatora i doradcy

restrukturyzacyjnego 274

4 1 9 Głosowanie nad układem 280

4 1 10 Przyjęcie układu 285

4 1 11 Zatwierdzenie układu 290

4 1 11 1 Przesłanki odmowy zatwierdzenia układu 291

4 1 11 2 Przesłanki umorzenia postępowania restrukturyzacyjnego

na etapie wydawania postanowienia w sprawie

zatwierdzenia układu 295

4 1 11 3 Przesłanki i skutki zatwierdzenia układu 295

4 2 Obiektywne kryteria wyboru postępowania restrukturyzacyjnego

Charakterystyka poszczególnych postępowań 297

4 2 1 Przebieg i przesłanki wyboru postępowania o zatwierdzenie układu 298

4 2 1 1 Postępowanie o zatwierdzenie układu bez obwieszczenia

o ustaleniu dnia układowego 302

4 2 1 2 Postępowanie o zatwierdzenie układu z obwieszczeniem

o ustaleniu dnia układowego 309

4 2 2 Przebieg i przesłanki wyboru przyspieszonego postępowania

układowego 315

4 2 3 Przebieg i przesłanki wyboru postępowania układowego 321

4 2 4 Przebieg i przesłanki wyboru postępowania sanacyjnego 327

4 3 Układ częściowy 339

4 4 Odrębne postępowania restrukturyzacyjne 342

4 4 1 Postępowania restrukturyzacyjne wobec deweloperów 342

4 4 2 Postępowania restrukturyzacyjne wobec emitentów obligacji 346

4 5 Rada wierzycieli 349

4 6 Umorzenie postępowania restrukturyzacyjnego 353

4 7 Realizacja układu 358

4 7 1 Zmiana układu 358

4 7 2 Uchylenie lub wygaśnięcie układu 360

4 7 3 Zakończenie realizacji układu 362

4 8 Ochrona dłużnika i ustanawianie zabezpieczeń na jego majątku 362

4 8 1 Mechanizmy ochrony dłużnika w Prawie restrukturyzacyjnym 362

4 8 1 1 Ochrona umów 363

4 8 1 2 Ochrona przed egzekucją 365

4 8 1 3 Utrata zarządu jako koszt ochrony przed egzekucją 369

4 8 1 4 Wstrzymanie obsługi wierzytelności objętych układem 369

4 8 1 5 Dopuszczalność potrącenia wierzytelności 370

4 8 2 Skuteczność i ustanawianie zabezpieczeń w postępowaniu

restrukturyzacyjnym 371

4 9 Bezskuteczność czynności dłużnika 374

4 10 Prawo upadłościowe a restrukturyzacja 375

4 10 1 Co w sytuacji, gdy dłużnik jednak upadnie? 375

4 10 2 Rozwiązania restrukturyzacyjne w Prawie upadłościowym 376

4 10 2 1 Układ w upadłości 376

4 10 2 2 Pre-pack, czyli przygotowana likwidacja 382

4 10 3 Ryzyka wynikające z upadłości dłużnika 388

4 10 3 1 Skuteczność zastrzeżenia prawa własności 389

4 10 3 2 Skuteczność ustanowienia zabezpieczeń rzeczowych 390

4 10 3 3 Bezskuteczność innych czynności dokonanych

przez upadłego 397

4 10 3 4 Inne szanse/ryzyka 400

4 10 3 5 Ochrona wierzyciela na podstawie innych przepisów 406

Rozdział 5. Dokumentacja dłużnika w procesach restrukturyzacyjnych.

Działania restrukturyzacyjne 407

5 1 Kiedy i jaki plan restrukturyzacji? 412

5 2 Obszary restrukturyzacji przedsiębiorstwa 421

5 3 Mechanizm tworzenia planu restrukturyzacji 422

5 3 1 Typowe działania restrukturyzacyjne w polskiej praktyce

gospodarczej 423

5 3 2 Tworzenie prognoz finansowych (elementy krytyczne) 435

5 3 2 1 Budowa modeli finansowych 435

5 3 2 2 Najczęstsze błędy w planach restrukturyzacji 441

5 4 Inne elementy dokumentacji do wszczęcia postępowania

restrukturyzacyjnego lub indywidualnych negocjacji z wierzycielami 447

5 5 Weryfikacja planu restrukturyzacji 451

5 6 Test zaspokojenia wymagany przez Prawo restrukturyzacyjne 454

5 7 Wycena majątku dla potrzeb testu zaspokojenia 460

5 8 Wycena dla potrzeb oszacowania stopnia zaspokojenia wierzycieli

w postępowaniu upadłościowym 468

5 9 Szacowanie zaspokojenia w postępowaniu egzekucyjnym 474

5 10 Rachunek ekonomiczny w zarządzaniu należnościami nieregularnymi 475

5 11 Test prywatnego wierzyciela 481

5 12 Test prywatnego inwestora 483

5 13 Pomoc publiczna 485

Rozdział 6. Wdrażanie restrukturyzacji zadłużenia 487

6 1 Obowiązki dłużnika 487

6 2 Prawa wierzycieli 490

6 3 Korekty programu restrukturyzacji – studium przypadku – restrukturyzacja

centrum handlowego 496

6 3 1 Charakterystyka dłużnika i przyczyny jego problemów 497

6 3 2 Przebieg restrukturyzacji 498

6 3 3 Działania w kierunku zmiany układu 501

Rozdział 7. Podatkowe skutki wybranych działań restrukturyzacyjnych

dla dłużnika i jego wierzycieli 509

7 1 Wnoszenie majątku przedsiębiorstwa dłużnika do nowych spółek 511

7 1 1 Wniesienie nieruchomości i/lub ruchomości do spółki celowej

w ramach restrukturyzacji operacyjnej 511

7 1 2 Konsekwencje podatkowe wniesienia aportu rzeczowego –

wspólnik wnoszący aport 515

7 1 3 Aport w postaci zorganizowanej części przedsiębiorstwa (ZCP) 517

7 1 4 Skutki podatkowe podziału przez wydzielenie 522

7 1 5 Skutki podatkowe podziału przez wyodrębnienie 524

7 1 6 Skutki podatkowe połączenia spółek 524

7 2 „Ulga na złe długi” u wierzyciela i dłużnika 525

7 3 Tworzenie odpisów aktualizacyjnych u wierzycieli na należności wobec

podmiotów w restrukturyzacji oraz na elementy majątku przejęte w toku

restrukturyzacji a koszty uzyskania przychodu 528

7 4 Umorzenia wierzytelności a koszty uzyskania przychodów 531

7 5 Poręczenie kwot zrestrukturyzowanego zadłużenia przez osoby trzecie 532

7 6 Przystąpienie do długu lub przejęcie długu – skutki podatkowe 533

7 7 Konwersja wierzytelności na udziały kapitałowe 534

7 8 Datio in solutum – skutki podatkowe 539

7 9 Pożyczki i kredyty na wsparcie restrukturyzacji 540

7 10 Wybór ścieżki restrukturyzacji zadłużenia a wybrane konsekwencje

podatkowe – podsumowanie 542

7 11 Działania restrukturyzacyjne zmierzające do uproszczenia rozliczeń

podatkowych i zmniejszenia ich wysokości 544

10 Spis treści

Rozdział 8. Finansowanie restrukturyzacji 557

8 1 Bariery finansowania restrukturyzacji Problem tworzenia w bankach

rezerw celowych/odpisów aktualizacyjnych 557

8 2 Alternatywne sposoby finansowania restrukturyzacji 571

8 2 1 Leasing zwrotny nieruchomości 573

8 2 2 Finansowanie kontraktów i projektów inwestycyjnych realizowanych

przez spółki celowe 576

8 2 3 Zastosowanie faktoringu 579

8 2 4 Finansowanie podmiotów trzecich – inwestor zastępczy 584

8 2 5 Finansowanie za pośrednictwem właścicieli 587

8 3 Wsparcie dla restrukturyzacji ze strony agend rządowych Program Nowej

Szansy ARP Działalność PFR Możliwość uzyskania wsparcia KOWR

i ARiMR 588

8 4 Poszukiwanie inwestorów dla zadłużonych przedsiębiorstw lub

wyodrębnionych spółek celowych 594

8 5 Możliwość ograniczenia barier zewnętrznego finansowania restrukturyzacji

przez zmiany w przepisach 596

Rozdział 9. Krajowy Rejestr Zadłużonych (KRZ) w praktyce funkcjonowania

dłużnika i wierzycieli 599

9 1 Krajowy Rejestr Zadłużonych – informacje ogólne 599

9 2 Krajowy Rejestr Zadłużonych w działaniach dłużnika, doradcy

restrukturyzacyjnego i wierzyciela 607

9 2 1 Dłużnik 607

9 2 2 Doradca restrukturyzacyjny 607

9 2 3 Wierzyciel 609

9 2 4 Osoby trzecie 609

9 2 5 Odbieranie przesyłek 609

9 2 6 Odpisy dokumentów 610

9 2 7 Instrukcje 610

Bibliografia 611

Źródła prawa 621