Wiedza tradycyjna a oznaczenia geograficzne W poszukiwaniu skutecznej ochrony prawnej

Ochrona wiedzy tradycyjnej, przekazywanej przez społeczności lokalne i tubylcze, wciąż pozostaje wyzwaniem dla współczesnego prawa. Joanna Marszałek w niniejszej monografii podejmuje próbę odpowiedzi na pytanie, czy instrumenty prawne stworzone z myślą o ochronie oznaczeń geograficznych mogą skutecznie chronić tę wiedzę. Autorka dokonuje szczegółowej analizy obowiązujących systemów ochrony, poszukując łączących je mianowników, aby ocenić ich skuteczność. Z przeprowadzonych badań wynika, że ochrona wiedzy tradycyjnej wymaga nowych, bardziej adekwatnych mechanizmów prawnych. Książka zawiera propozycję stworzenia skutecznego i uniwersalnego modelu ochrony wiedzy tradycyjnej opartego na rozwiązaniach przewidzianych dla systemu oznaczeń geograficznych.

 

SPIS TREŚCI

Wykaz ważniejszych skrótów | 11

Wstęp | 17

Rozdział 1. Wiedza tradycyjna | 27

1.1. Pojęcie „wiedzy tradycyjnej” | 27

1.2. Istota ochrony wiedzy tradycyjnej w ujęciu historycznym | 32

1.3. Społeczności tubylcze a społeczności lokalne | 39

1.4. Ochrona wiedzy tradycyjnej w aktach prawa międzynarodowego

i Unii Europejskiej | 44

1.4.1. Konwencja o różnorodności biologicznej, sporządzona

w Rio de Janeiro dnia 5 czerwca 1992 r. | 44

1.4.2. Protokół z Nagoi do Konwencji o różnorodności biologicznej

o dostępie do zasobów genetycznych oraz sprawiedliwym

i równym podziale korzyści wynikających z wykorzystania tych

zasobów z dnia 29 października 2010 r. | 52

1.4.3. Porozumienie w sprawie handlowych aspektów praw własności

intelektualnej (TRIPS) z dnia 15 kwietnia 1994 r. i Deklaracja

ministerialna z Doha z dnia 14 listopada 2001 r. | 55

1.4.4. Traktat WIPO o własności intelektualnej, zasobach

genetycznych i wiedzy tradycyjnej związanej z zasobami

genetycznymi z dnia 24 maja 2024 r. | 58

1.4.5. Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE)

nr 511/2014 z dnia 16 kwietnia 2014 r. w sprawie środków

zapewniających zgodność użytkowników w Unii z wymogami

wynikającymi z Protokołu z Nagoi dotyczącego dostępu

do zasobów genetycznych oraz uczciwego i sprawiedliwego

podziału korzyści wynikających z wykorzystania tych zasobów | 62

1.5. Podsumowanie | 65

Rozdział 2. Sposoby ochrony wiedzy tradycyjnej | 69

2.1. Systemy sui generis ochrony wiedzy tradycyjnej na przykładzie

prawodawstw wybranych państw | 69

2.1.1. Afrykańskie prawo modelowe o ochronie praw społeczności

lokalnych, rolników i hodowców oraz o regulacji dostępu

do zasobów biologicznych z 2000 r. | 71

2.1.2. Protokół ze Swakopmund w sprawie ochrony wiedzy tradycyjnej

i przejawów folkloru w ramach Afrykańskiej Regionalnej

Organizacji Własności Intelektualnej z dnia 9 sierpnia 2010 r. | 76

2.1.3. Ochrona wiedzy tradycyjnej w Panamie | 79

2.1.4. Ochrona wiedzy tradycyjnej w Peru | 85

2.1.5. Ochrona wiedzy tradycyjnej w Brazylii | 91

2.2. Prawo własności intelektualnej a wiedza tradycyjna | 94

2.2.1. Patenty a wiedza tradycyjna | 101

2.2.2. Prawa autorskie a wiedza tradycyjna | 106

2.2.3. Znaki towarowe a wiedza tradycyjna | 112

2.3. Podsumowanie | 116

Rozdział 3. Oznaczenia geograficzne w prawie międzynarodowym, Unii Europejskiej

i prawie krajowym | 119

3.1. Pojęcie „oznaczeń geograficznych” | 119

3.2. Rodzaje oznaczeń geograficznych | 124

3.3. Funkcje oznaczeń geograficznych | 125

3.4. Systemy ochrony oznaczeń geograficznych | 127

3.5. Oznaczenia geograficzne a znaki towarowe | 129

3.6. Ochrona oznaczeń geograficznych w prawie międzynarodowym | 131

3.6.1. Rys historyczny | 131

3.6.2. Konwencja związkowa paryska z dnia 20 marca 1883 r.

o ochronie własności przemysłowej | 134

3.6.3. Porozumienie madryckie z dnia 14 kwietnia 1891 r. dotyczące

zwalczania fałszywych oznaczeń pochodzenia towarów | 136

3.6.4. Porozumienie lizbońskie z dnia 31 października 1958 r.

w sprawie ochrony nazw pochodzenia i ich międzynarodowej

rejestracji | 138

3.6.5. Porozumienie TRIPS | 141

3.7. Ochrona oznaczeń geograficznych w prawie Unii Europejskiej | 148

3.7.1. Kształtowanie instytucji związanych z ochroną oznaczeń

geograficznych w prawie Unii Europejskiej | 148

3.7.2. Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE)

2019/787 z dnia 17 kwietnia 2019 r. w sprawie definicji, opisu,

prezentacji, etykietowania napojów spirytusowych, stosowania

nazw napojów spirytusowych w prezentacji i etykietowaniu

środków spożywczych, ochrony oznaczeń geograficznych

napojów spirytusowych, wykorzystywania alkoholu etylowego

i destylatów pochodzenia rolniczego w napojach alkoholowych,

a także uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 110/2008 | 159

3.7.3. Rejestracja oznaczeń geograficznych produktów sektora wina | 161

3.7.4. Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE)

2024/1143 z dnia 11 kwietnia 2024 r. w sprawie oznaczeń

geograficznych w odniesieniu do wina, napojów spirytusowych

i produktów rolnych oraz gwarantowanych tradycyjnych

specjalności i określeń jakościowych stosowanych

fakultatywnie w odniesieniu do produktów rolnych, zmieniające

rozporządzenia (UE) nr 1308/2013, (UE) 2019/787 i (UE)

2019/1753 oraz uchylające rozporządzenie (UE) nr 1151/2012 | 166

3.7.5. Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE)

2023/2411 z dnia 18 października 2023 r. w sprawie ochrony

oznaczeń geograficznych produktów rzemieślniczych

i przemysłowych oraz zmieniające rozporządzenia (UE)

2017/1001 i (UE) 2019/1753 | 172

3.7.6. Wybrane orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości Unii

Europejskiej w zakresie ochrony oznaczeń geograficznych | 175

3.8. Oznaczenia geograficzne w prawie polskim | 187

3.8.1. Kształtowanie ochrony oznaczeń geograficznych

w prawie polskim | 187

3.8.2. Ochrona oznaczeń geograficznych na podstawie ustawy

z dnia 30 czerwca 2000 r. – Prawo własności przemysłowej | 192

3.8.3. Regulacje odnoszące się do oznaczeń geograficznych zawarte

w ustawie z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej

konkurencji | 199

3.8.4. Ustawa z dnia 9 marca 2023 r. o rejestracji i ochronie nazw

pochodzenia, oznaczeń geograficznych oraz gwarantowanych

tradycyjnych specjalności produktów rolnych i środków

spożywczych, win lub napojów spirytusowych oraz

o produktach tradycyjnych | 203

3.8.5. Konsekwencje naruszenia praw do oznaczenia geograficznego | 208

3.9. Podsumowanie | 210

Rozdział 4. Skuteczność regulacji z zakresu oznaczeń geograficznych w ochronie

wiedzy tradycyjnej | 215

4.1. Ochrona wiedzy tradycyjnej za pomocą oznaczeń geograficznych

na przykładzie wybranych państw | 215

4.1.1. Oznaczenia geograficzne a wiedza tradycyjna w Indiach | 215

4.1.2. Oznaczenia geograficzne a wiedza tradycyjna w Brazylii | 225

4.1.3. Oznaczenia geograficzne a wiedza tradycyjna w Kenii | 235

4.1.4. Oznaczenia geograficzne a wiedza tradycyjna w Indonezji | 244

4.1.5. Oznaczenia geograficzne a wiedza tradycyjna w Polsce | 253

4.2. Wpływ pandemii COVID-19 na wiedzę tradycyjną i oznaczenia

geograficzne | 257

4.3. Ocena efektywności ochrony wiedzy tradycyjnej za pomocą

mechanizmów przewidzianych dla oznaczeń geograficznych | 265

4.4. Podsumowanie | 272

Wnioski | 275

Akty prawa | 279

Dokumenty i raporty | 287

Orzecznictwo | 290

Literatura | 292

Materiały audiowizualne | 311

Źródła internetowe | 312