Odpowiedzialność kierownika i głównego księgowego jednostki sektora finansów publicznych

Sprawdzone, gotowe rozwiązania – nieodzowna publikacja dla każdego kierownika i głównego księgowego jednostki budżetowej – wyjaśnienie suchych, często trudnych w interpretacji, aktów prawnych:

• kompleksowe omówienie wszystkich obowiązków, jakie wynikają ze szczególnych zasad gospodarki finansowej jednostek sektora finansów publicznych
• rozwiązania praktyczne, przykłady, interpretacje i wyjaśnienia spornych treści aktów prawnych.

Gotowe wzory: umowa o pracę z głównym księgowym, powierzenie głównemu księgowemu obowiązków z zakresu gospodarki finansowej, umowa o powierzenie mienia, regulamin wewnętrznej kontroli finansowej.

Książka uwzględnia stan prawny na 1 stycznia 2026, omówiono tu bardzo szeroko wszelkie konsekwencje dla kierownika i głównego księgowego wynikające z dużej nowelizacji ustawy o odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych.

Spis treści

Wykaz skrótów 7

Wstęp 9

Rozdział I. Odpowiedzialność za naruszenie dyscypliny finansów

publicznych 11

1 Wprowadzenie 11

2 Zakres podmiotowy odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów

publicznych 12

3 Delikty dyscypliny finansów publicznych dotyczące inwentaryzacji 21

4 Delikty dyscypliny finansów publicznych dotyczące sprawozdawczości 31

5 Delikty dyscypliny finansów publicznych dotyczące gospodarowania

środkami publicznymi 41

5 1 Delikty dotyczące należności 42

5 1 1 Delikty dotyczące ustalania należności 42

5 1 2 Delikty dotyczące dochodzenia i pobierania należności 46

5 1 3 Delikty dotyczące udzielania ulg w spłacie należności 49

5 1 4 Delikty dotyczące dopuszczenia do przedawnienia należności 52

5 2 Delikty dotyczące niedokonywania wpłat do budżetu 54

5 3 Delikt przeznaczenia dochodów na własne wydatki 56

5 4 Delikty dotyczące gospodarowania dotacjami 57

5 5 Nieprawidłowości przy dokonywaniu zmian w planach finansowych 59

5 6 Nieprawidłowości przy dokonywaniu wydatków 60

5 7 Delikt dotyczący rezerwy budżetowej 64

5 8 Delikty dotyczące gospodarowania środkami unijnymi

lub zagranicznymi 65

5 9 Delikty dotyczące opłacania składek i wpłat 71

5 10 Delikty dotyczące zaciągania zobowiązań 73

5 11 Delikty dotyczące niewykonywania zobowiązań 79

5 12 Delikty dotyczące zamówień publicznych 80

5 13 Delikty dotyczące koncesji na roboty budowlane lub usługi 87

6 Delikty dyscypliny finansów publicznych dotyczące audytu wewnętrznego,

kontroli finansowej oraz kontroli zarządczej 89

6 1 Delikty dotyczące zaniechania prowadzenia audytu wewnętrznego 89

6 2 Odpowiedzialność za zaniedbanie kontroli finansowej 91

7 Odpowiedzialność kierownika jednostki za zaniedbania z tytułu kontroli

zarządczej 92

7 1 Zakres odpowiedzialności z tytułu kontroli zarządczej 92

8 Zasady odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych 99

8 1 Wina 99

8 2 Wyłączenie bezprawności czynu 103

8 3 Wyłączenie dochodzenia odpowiedzialności 104

8 4 Kary 106

9 Postępowanie w sprawach o naruszenie dyscypliny finansów publicznych 107

Rozdział II. Odpowiedzialność z tytułu przepisów o rachunkowości 111

1 Wprowadzenie 111

2 Odpowiedzialność za prowadzenie ksiąg rachunkowych 114

2 1 Dopuszczenie do nieprowadzenia ksiąg rachunkowych 117

2 2 Dopuszczenie do prowadzenia ksiąg rachunkowych wbrew przepisom

ustawy 119

2 3 Dopuszczenie do podawania w księgach rachunkowych nierzetelnych

danych 120

3 Odpowiedzialność za sporządzanie sprawozdań finansowych 121

3 1 Dopuszczenie do niesporządzenia sprawozdania finansowego 127

3 2 Dopuszczenie do sporządzenia sprawozdania finansowego niezgodnie

z przepisami ustawy 129

3 3 Dopuszczenie do zawarcia w sprawozdaniu nierzetelnych danych 130

4 Odpowiedzialność prawna kierownika jednostki i głównego księgowego

według przepisów o rachunkowości 130

5 Zasady odpowiedzialności 136

6 Postępowanie karne 138

Rozdział III. Odpowiedzialność karnoskarbowa 139

1 Wprowadzenie 139

2 Przestępstwa i wykroczenia skarbowe związane z księgami podatkowymi 141

2 1 Nieprowadzenie lub nieprzechowywanie księgi 141

2 2 Nierzetelne lub wadliwe prowadzenie księgi 151

3 Wykroczenie niewyznaczenia osoby odpowiedzialnej za obliczenie,

pobranie lub wpłacanie podatku 155

4 Przestępstwo niepobrania lub niewpłacenia podatku 158

5 Przestępstwa i wykroczenia dotyczące nienależnej wpłaty lub pobrania

dotacji lub subwencji Wyłudzenia budżetowe 162

6 Wykroczenie dopuszczenia do czynu zabronionego 171

6 1 Kontrola w jednostkach sektora finansów publicznych 172

7 Zasady odpowiedzialności karnoskarbowej 174

7 1 Wyłączenie odpowiedzialności karnej 174

7 1 1 Okoliczności wyłączające bezprawność 175

7 1 2 Okoliczności wyłączające „bycie winnym” 176

7 2 Zasady postępowania karnoskarbowego 182

Rozdział IV. Odpowiedzialność pracownicza 185

1 Wprowadzenie 185

2 Główny księgowy jako pracownik jednostki sektora finansów publicznych 185

3 Odpowiedzialność pracownicza głównego księgowego 188

3 1 Odpowiedzialność porządkowa 189

3 2 Odpowiedzialność materialna 190

3 3 Odpowiedzialność materialna z tytułu nałożenia kar pieniężnych

na przykładzie regulacji dotyczących Krajowego Systemu e-Faktur 197

3 4 Odpowiedzialność za mienie powierzone głównemu księgowemu 199

Bibliografia 201

Załącznik 1 Umowa o pracę z Głównym Księgowym 205

Załącznik 2 Powierzenie Głównemu Księgowemu obowiązków z zakresu

gospodarki finansowej 208

Załącznik 3 Umowa o powierzenie mienia 212

Załącznik 4 Procedura wewnętrzna – zarządzenie 214

Załącznik 5 Procedura wewnętrzna (procedura kontroli procesów finansowych)

– część zasadnicza 215

Załącznik 6 Procedura wewnętrzna (procedura kontroli zarządczej)

część zasadnicza – kontrola należności i zobowiązań (wyciąg) 220

Załącznik 7 Regulamin wewnętrznej kontroli finansowej 222

Załącznik 8 Zarządzenie w sprawie kontroli zarządczej 232

Załącznik 9 Polityka zarządzania ryzykiem 235