Zmiany klimatu a rozwój transportu wodnego śródlądowego

Zmiany klimatu skłaniają do nowego spojrzenia na kierunki rozwoju systemu transportowego. Ważnym narzędziem wykorzystywanym w procesie realizacji celów polityki klimatycznej określonych na szczeblu międzynarodowym jest wspieranie rozwoju transportu wodnego śródlądowego. Gałąź ta odznacza się bowiem znacznie mniejszą niż transport samochodowy emisją zanieczyszczeń i hałasu, wysokim poziomem bezpieczeństwa, a przy tym dużą efektywnością kosztową. Mimo że negatywne skutki ekstremalnych zjawisk pogodowych oznaczają potrzebę wzmocnienia roli śródlądowych dróg wodnych w łańcuchach dostaw, to, jak wynika z dotychczasowych tendencji, często obserwowane jest zjawisko spadku znaczenia żeglugi śródlądowej na korzyść transportu samochodowego. Osiągnięcie celów związanych ze wzmocnieniem roli transportu wodnego śródlądowego może być zagrożone nawet w krajach o dużych tradycjach żeglugowych. Często wskazuje się, że najważniejszym czynnikiem decydującym o wyborze gałęzi transportu jest koszt usługi transportowej. Istnieją jednak badania, z których wynika, że kluczowe znaczenie ma postulat niezawodności, oznaczającej stały dostęp do usługi transportowej i pewność jej realizacji w określonym czasie. Zmiany klimatu, które skutkują wzrostem nieprzewidywalności warunków żeglugowych na szlakach wodnych, są współcześnie istotnym czynnikiem zakłócającym ciągłość i stabilność procesów przewozowych w transporcie wodnym śródlądowym. Z jednej strony oznaczają dla tej gałęzi szansę na umocnienie pozycji w systemie transportowym, lecz z drugiej – są zagrożeniem dla utrzymania stałej dostępności usług żeglugi śródlądowej. Konieczne jest więc pogłębione rozpoznanie naukowe mechanizmu powstawania zakłóceń powodowanych przez niesprzyjające zjawiska pogodowe w funkcjonowaniu transportu wodnego śródlądowego, które w efekcie przyczyniają się do zbyt powolnego włączania tej gałęzi w proces zrównoważonego rozwoju systemu transportowego.

Głównym celem monografii jest zbadanie zdolności transportu wodnego śródlądowego do świadczenia niezawodnych usług przewozowych w warunkach obserwowanych zmian klimatu oraz wskazanie kierunków działań poprawiających jego odporność na ekstremalne zmiany warunków hydrologicznych. Jako zmienną egzemplifikującą poziom niezawodności usług przewozowych przyjęto miarę w postaci indeksów stabilności pracy przewozowej, która odzwierciedla poziom równomierności realizowanej pracy przewozowej w poszczególnych podokresach w cyklu rocznym.

Spis Treści:

Wykaz ważniejszych skrótów i akronimów | 7

Wstęp | 9

Rozdział 1. Transport wodny śródlądowy w procesie zrównoważonego

rozwoju transportu | 13

1.1. Przesłanki, cele i narzędzia polityki klimatycznej | 13

1.2. Wpływ sektora transportu na zmiany klimatu | 29

1.3. Transport wodny śródlądowy w polityce klimatycznej

i transportowej krajów UE | 34

1.4. Oczekiwany i rzeczywisty postęp w przesunięciach ładunków

na śródlądowe drogi wodne | 44

Rozdział 2. Skutki zmian klimatu z perspektywy funkcjonowania

transportu wodnego śródlądowego | 55

2.1. Zmiany klimatu jako czynnik determinujący żeglowność

śródlądowych dróg wodnych | 55

2.2. Wpływ zmian klimatu na poziom niezawodności usług transportu

wodnego śródlądowego | 69

2.3. Znaczenie głębokości szlaków wodnych w zachowaniu

niezawodności usługi transportowej | 77

Rozdział 3. Badania wpływu ekstremalnych zjawisk

hydrometeorologicznych na żeglugę śródlądową | 91

3.1. Identyfikacja założeń badawczych w celu określenia wrażliwości

żeglugi śródlądowej na ekstremalne zmiany zjawisk pogodowych | 91

3.2. Metody badawcze zastosowane w analizie podatności żeglugi

śródlądowej na ekstremalne warunki pogodowe | 104

3.3. Interpretacja rezultatów badań dotyczących wrażliwości żeglugi

śródlądowej na anomalie pogodowe | 114

Rozdział 4. Uwarunkowania wzrostu „odporności” transportu wodnego

śródlądowego na skutki zmian klimatu | 127

4.1. Kierunki rozwoju infrastruktury transportu w świetle aktualnych

wyzwań | 127

4.2. Rozwój floty żeglugi śródlądowej | 140

4.3. Kierunki cyfryzacji w transporcie wodnym śródlądowym | 164

Zakończenie | 179

Bibliografia | 187

Spis rysunków | 213

Spis tabel | 217