Metafora obrazu, obraz metafory Semiotyka wizualna w plakacie o tematyce społecznej

Monografia Aleksandry Żukowskiej zatytułowana Metafora obrazu, obraz metafory. Semiotyka wizualna w plakacie o tematyce społecznej ma charakter interdyscyplinarny- łączy wiedzę z obszaru lingwistyki, szeroko rozumianych mediów oraz sztuki użytkowej. Autorka podjęła się trudnej sztuki transferu pojęć pomiędzy obszarami badawczymi i ostatecznie zastosowała wyprowadzone teorie w praktyce badawczej. W ten sposób powstała praca, która zarówno w części teoretycznej jak i analitycznej stanowi oryginalną propozycję dla wszystkich osób naukowo zajmujących się tematem oraz tych pragnących poszerzyć swoją wiedzę z dziedziny komunikacji wizualnej, a także nabyć (lub pogłębić) umiejętność czytania obrazów.

SPIS TREŚCI

Od Autorki | 9

Wstęp | 15

Rozdział I. Kultura wizualna – ujęcia, konteksty, wyzwania | 23

1.1. Współczesne trudności definicyjne | 23

1.2. Kultura jako praxis – od wszechkultury do metakultury | 26

1.3. Zwrot wizualny, piktorialny i ikoniczny – ramy pojęciowe kultury

wizualnej | 31

Rozdział II. Komunikacja wizualna czy multimodalna?

Zarys problemu wielokodowości współczesnej komunikacji społecznej | 43

2.1. Terminologia: multimodalność, wielokodowość, polisemiotyczność | 43

2.2. Komunikacja wizualna jako komponent przekazów medialnych | 56

2.3. Plakat jako komunikat wizualny – funkcje i tradycje | 58

2.4. Fenomen Polskiej Szkoły Plakatu i jej wpływ na współczesne

projektowanie | 60

Rozdział III. Metafora w komunikacji wizualnej i multimodalnej –

przegląd teorii | 67

3.1. Teoria metafor pojęciowych George’a Lakoffa i Marka Johnsona | 69

3.2. Metafora pojęciowa w badaniach dotyczących przekazów

wizualnych | 72

3.3. Teorie interakcji i relewancji

(Max Black, Dan Sperber i Deidre Wilson) | 74

3.4. Teoria metafory wizualnej i multimodalnej Charles’a Forceville’a | 78

3.5. Typologia metafor wizualnych (MP 1–MP 3) | 84

3.5.1. MP 1 – metafora kontekstowa | 84

3.5.2. MP 2 – metafora hybrydowa | 86

3.5.3. MP 3 – wizualne porównanie | 91

3.6. Metonimia jako mechanizm wspierający metaforę | 97

3.6.1. Definiowanie metonimii | 98

Spis treści6

3.6.2. Metonimia a metafora – podobieństwa i różnice | 99

3.6.3. Synekdocha i wybór nośnika | 102

3.6.4. Różnice między metaforą a metonimią | 105

3.7. Metonimia wizualna i multimodalna | 108

Rozdział IV. Studium przypadku: analiza plakatów konkursu

Galeria Plakatu AMS | 113

4.1. Charakterystyka konkursu, omówienie i uzasadnienie doboru

próby badawczej | 114

4.2. Założenia i narzędzia badawcze | 123

4.3. Kwestionariusz analizy i procedura badawcza | 128

4.4. Analiza plakatów – przegląd edycji 2010–2024 | 138

4.4.1. Edycja 24. – „Wygodnie i odpowiedzialnie, czyli jak?” | 139

4.4.2. Edycja 23. – „Najważniejszy projekt to TY” | 149

4.4.3. Edycja 22. – „(Nie)bezpieczne pasy” | 161

4.4.4. Edycja 21. – „Nie produkuj śmieci” | 167

4.4.5. Edycja 20. – „Zwierzę też człowiek” | 175

4.4.6. Edycja 19. – „Jedz ostrożnie” | 188

4.4.7. Edycja 18. – „Rzeczpospolita = rzecz wspólna” | 197

4.4.8. Edycja 17. – „Myślę o Wiśle” | 212

4.4.9. Edycja 16. – „Szekspir ∞

(Szekspir do nieskończoności)” | 218

4.4.10. Edycja 15. – „Przestrzeń wspólna – przestrzeń niczyja?” | 229

4.4.11. Edycje 10.–14. – ujęcie zbiorcze | 236

Rozdział V. Funkcje komunikacyjne metafory w plakacie społecznym

i kulturalnym – podsumowanie wyników analizy | 247

5.1. Wnioski ogólne | 247

5.1.1. Częste sięganie po metaforę przez projektantów | 247

5.1.2. Charakterystyka metafor użytych w analizowanych

plakatach | 248

5.1.3. Rola i zakres występowania metonimii | 250

5.1.4. Metafory pozytywne i negatywne | 251

5.1.5. Użycie konwencji wizualnej | 252

5.1.6. Częste występowanie multimodalności drugiego stopnia | 252

5.2. Wnioski szczegółowe | 253

5.2.1. Relacje między domenami i elementami kompozycji | 253

Spis treści 7

5.2.2. Konwencje wizualne i kolorystyczne | 256

5.2.3. Problemy interpretacyjne, rozwiązania wykraczające

poza modele | 257

5.2.4. Właściwości źródła i semantyczna pojemność domeny

źródłowej – implikacje i rekomendacje projektowe | 258

Zakończenie | 263

Bibliografia | 269

Spis ilustracji | 279

Spis tabel | 281