Apostazja z Kościoła rzymskokatolickiego w Polsce w przestrzeni publicznej i prywatnej

Apostazja bywa przedstawiana jako akt buntu, kryzysu, wyzwolenia albo zerwania z tradycją. Ale jak wygląda naprawdę z perspektywy tych, którzy jej doświadczyli? W książce została podjęta próba zestawienia dwóch porządków: medialnych narracji o apostazji oraz osobistych historii byłych członków Kościoła rzymskokatolickiego w Polsce. W analizie pokazano, jak język, ideologia i kontekst społeczno-polityczny wpływają na sposób opowiadania o odejściu z religii, a także czy istnieje związek pomiędzy publicznymi obrazami tego zjawiska a indywidualnym doświadczeniem. Autorka odsłania mechanizmy konstruowania znaczeń wokół apostazji, ukazując ją nie tylko jako decyzję światopoglądową, lecz również jako doświadczenie narracyjne i społeczne.

 

Spis treści

Wstęp | 11

Rozdział 1. Ramy teoretyczne i metodologiczne analizy dyskursu

i analizy narracyjnej | 17

1.1. Krytyczna analiza dyskursu | 18

1.1.1. Dyskurs a tekst | 19

1.1.2. Dyskurs w ujęciu krytycznym | 20

1.1.3. Model krytycznej analizy dyskursu

według Normana Fairclougha | 23

1.1.4. Gatunki, dyskursy i style | 24

1.1.5. Społeczne skutki tekstów | 25

1.1.6. Ideologie | 26

1.2. Analiza narracyjna | 27

1.2.1. Badanie narracji | 29

1.2.2. Narracja tożsamościowa | 31

1.2.3. Krytyczna analiza narracji | 32

1.2.4. Pozycjonowanie (positioning), ramowanie (framing),

umocowanie (footing) oraz głos (voice) | 34

1.3. Od analizy tekstów do analizy praktyk społecznych | 38

1.4. Kryteria doboru tekstów publicystycznych na temat apostazji | 39

1.5. Narracje o apostazji. Kryteria doboru uczestników badania oraz

dotychczasowe ustalenia | 40

Rozdział 2. Medialne konstrukcje apostazji –

analiza dyskursu publicystycznego | 43

2.1. Tło społeczno-medialne apostazji | 43

2.2. Gatunki publicystyczne | 51

2.3. Charakterystyka badanego materiału: rodzaje periodyków,

struktura, elementy wizualne, tytuły oraz tematyka | 53

2.4. Językowe strategie kreowania przekazu o apostazji | 56

2.4.1. Onet | 58

2.4.2. Polityka | 62

2.4.3. Newsweek | 67

2.4.4. Duży Format | 71

2.4.5. Wyborcza.biz | 73

2.4.6. Wysokie Obcasy | 75

2.4.7. OKO.press | 78

2.4.8. Krytyka Polityczna | 84

2.4.9. Prawo.pl | 90

2.4.10. Aleteia | 92

2.4.11. Do Rzeczy | 95

2.4.12. Sieci | 97

2.4.13. Polonia Christiana | 100

2.5. Strategie dyskursu: ramy, pozycjonowanie, głos, intertekstualność

i ideologia | 102

2.5.1. Onet | 102

2.5.2. Polityka | 103

2.5.3. Newsweek | 104

2.5.4. Duży Format | 105

2.5.5. Wyborcza.biz | 106

2.5.6. Wysokie Obcasy | 107

2.5.7. OKO.press | 107

2.5.8. Krytyka Polityczna | 109

2.5.9. Prawo.pl | 109

2.5.10. Aleteia | 110

2.5.11. Do Rzeczy | 111

2.5.12. Sieci | 112

2.5.13. Polonia Christiana | 112

2.6. Sposoby konstruowania obrazu apostaty w mediach | 113

2.7. Wartości i przekonania przypisywane apostatom w różnych

typach mediów | 115

2.8. Reprezentacja Kościoła | 116

2.9. Narracja o dialogu Kościoła z apostatami | 117

2.10. Wpływ apostazji na relacje społeczne i rodzinne | 120

2.11. Skutki społeczne i kulturowe apostazji | 121

2.12. Ideologiczno-kontekstualne oblicze dyskursu o apostazji

w publicystyce | 122

Rozdział 3. Dyskurs autobiograficzny o apostazji.

Analiza osobistych narracji | 125

3.1. Schematy narracyjne | 128

3.1.1. Schemat emancypacyjny | 129

3.1.2. Schemat pragmatyczny | 130

3.1.3. Schemat konfrontacyjny | 130

3.1.4. Schemat traumy i rozczarowania | 130

3.1.5. Schemat buntu | 131

3.1.6. Schemat stopniowego odchodzenia | 131

3.1.7. Schemat racjonalnego wyboru | 132

3.1.8. Schemat redefiniowania duchowości | 132

3.2. Język i cechy narracji o apostazji – funkcje informacyjna,

ekspresywna i sprawcza | 135

3.2.1. Funkcja informacyjna i ekspresywna | 136

3.2.2. Funkcja sprawcza w narracji – pozycjonowanie,

ramowanie, umocowanie i głos | 140

3.2.2.1. Sprawczość i uwolnienie – apostazja jako

akt wolności | 142

3.2.2.2. Sprawczość i uwolnienie – apostazja jako

wyzwolenie się spod jarzma religijnego opium | 144

Rozdział 4. Apostazja między mediami a osobistym doświadczeniem –

spotkanie dyskursów | 147

4.1. Badanie ilościowe | 147

4.1.1. Analiza frekwencyjna tekstów publicystycznych

(Voyant Tools) | 149

4.1.1.1. Polityka | 150

4.1.1.2. OKO.press | 150

4.1.1.3. Krytyka Polityczna | 151

8 Spis treści

4.1.1.4. Onet | 151

4.1.1.5. Wyborcza.biz | 151

4.1.1.6. Duży Format | 152

4.1.1.7. Wysokie Obcasy | 152

4.1.1.8. Newsweek | 152

4.1.1.9. Prawo.pl | 152

4.1.1.10. Aleteia | 153

4.1.1.11. Do Rzeczy | 153

4.1.1.12. Sieci | 153

4.1.1.13. Polonia Christiana | 153

4.1.1.14. Interpretacja frekwencji słów funkcyjnych

i kluczowych w badanym korpusie | 154

4.1.2. Analiza frekwencyjna narracji biograficznych

(Voyant Tools) | 159

4.1.3. Frekwencja słów wspólnych w tekstach publicystycznych

oraz w narracjach biograficznych | 171

4.1.4. Korelacje pomiędzy publicystyką

a wypowiedziami mężczyzn i kobiet | 174

4.1.5. Analiza konkordancyjna słów kluczowych

o najwyższej frekwencji w publicystyce

oraz w wypowiedziach mężczyzn i kobiet | 175

4.1.5.1. Rzeczownik „Kościół” z czasownikami | 178

4.1.5.2. Rzeczownik „Kościół” z konstrukcjami

dopełniaczowymi | 182

4.1.5.3. Rzeczownik „Kościół” z konstrukcjami

przymiotnikowymi | 192

4.1.5.4. Konstrukcje przyimkowe ze słowem „Kościół”

w funkcji lokalizacyjnej | 193

4.1.5.5. Rzeczowniki „ksiądz” i „księża” z czasownikami | 198

4.1.5.6. Konteksty rzeczownika „apostazja” | 205

4.1.5.7. Konteksty rzeczownika „religia” | 213

4.1.5.8. Konteksty słów: „wiara”, „wierzyć”

i „(nie)wierzący” | 220

4.1.5.9. Konteksty czasownika modalnego „móc” | 225

4.1.6. Analiza konkordancyjna słów

o światopoglądowym nacechowaniu (Sketch Engine) | 231

4.2. Dyskusja | 239

4.2.1. Korelacje tematyczne między dyskursem publicystycznym

a narracjami biograficznymi | 239

4.2.2. Korelacje intrakorpusowe | 241

4.2.3. Język publicystyki | 242

4.2.4. Język narracji biograficznych | 244

4.2.5. Dane ilościowe | 245

Zakończenie | 253

Załącznik 1. Kryteria analizy dyskursu medialnego | 257

Bibliografia | 299

Abstract | 311

Spis wykresów | 313

Spis tabel | 315