www.zak24.pl
INTERNETOWA KSIĘGARNIA NAUKOWO - AKADEMICKA

Testamenty elbląskie. Studium z dziejów miasta i jego mieszkańców w późnym średniowieczu

56,99 

ISBN: 978-83-8206-011-9

Rok wydania: 2020

Liczba stron: 304

Format: B5

Opis

Testamenty elbląskie. Studium z dziejów miasta i jego mieszkańców w późnym średniowieczu

Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego

Autor: Rafał Kubicki

 

Badania nad historią Elbląga w wiekach średnich przyniosły wiele cennych ustaleń. Pewne kwestie wymagają jednak dalszych szczegółowych studiów, w tym dotyczące funkcjonowania społeczności miejskiej w późnym średniowieczu. Wydaje się, że ważne dane na ten temat może przynieść analiza testamentów – dokumentów ostatniej woli sporządzanych przez mieszczan. W książce, obok omówienia specyfiki tych źródeł, ich formy, stanu zachowania i treści, zostały przedstawione między innymi relacje rodzinne testatorów oraz kultura materialna i formy pobożności mieszkańców Elbląga.

 

Spis treści

Wstęp . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9

1. Temat . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9

2. Stan badań . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9

3. Źródła . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 11

4. Metoda i konstrukcja pracy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 14

Rozdział 1

Testamenty elbląskie – uwagi wstępne . . . . . . . . . . . . . . . . 16

1.1. Testament w Prusach Krzyżackich i Królewskich do początku XVI w. . . . 16

1.1.1. Stosowanie testamentów w Prusach Krzyżackich od XIII

do początku XVI w. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 17

1.1.2. Testamenty duchownych . . . . . . . . . . . . . . . . . 20

1.1.3. Testamenty mieszczan od XIV do początków XVI w. . . . . . . . 23

1.2. Elbląg i testamenty jego mieszkańców . . . . . . . . . . . . . . 25

1.3. Prawo lubeckie – sporządzanie testamentów . . . . . . . . . . . . 27

1.3.1. Zasady dziedziczenia w prawie lubeckim . . . . . . . . . . . . 32

1.4. Formularz testamentu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 38

1.5. Charakterystyka zachowanych dokumentów . . . . . . . . . . . . 45

1.6. Pisarze sporządzający dokumenty . . . . . . . . . . . . . . . 47

1.7. Wykonawcy i świadkowie spisywania testamentów . . . . . . . . . 51

1.7.1. Sprawa wykonania testamentu Urszuli Emyke . . . . . . . . . . 60

Rozdział 2

Mieszkańcy Elbląga w świetle testamentów . . . . . . . . . . . . . . 64

2.1. Testamenty mieszkańców z drugiej połowy XV w. . . . . . . . . . . 64

2.1.1. Reprezentatywność testamentów, pochodzenie społeczne

i etniczne testatorów . . . . . . . . . . . . . . . . . . 66

2.1.2. Pochodzenie terytorialne testatorów . . . . . . . . . . . . . 70

2.1.3. Testamenty elity rządzącej . . . . . . . . . . . . . . . . 72

2.2. Stosunki rodzinne i powiązania społeczne testatorów . . . . . . . . . 73

2.2.1. Zapisy dla dzieci . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 74

2.2.2. Zapisy dla rodzeństwa, jego dzieci i wnuków . . . . . . . . . . 77

2.2.3. Zapisy dla „najbliższych, prawnych dziedziców”,

dalszej rodziny i domowników . . . . . . . . . . . . . . . 80

2.2.4. Zapisy dla czeladzi i służby . . . . . . . . . . . . . . . . 86

2.3. Kobiety w testamentach mieszkańców Elbląga . . . . . . . . . . . 88

2.3.1. Wypłata posagu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 89

2.3.2. Inne zapisy dla żony . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 91

2.3.3. Testamenty mieszczanek elbląskich . . . . . . . . . . . . . . 94

2.4. Kultura materialna mieszczaństwa . . . . . . . . . . . . . . . 98

2.4.1. Ozdoby, biżuteria i książki . . . . . . . . . . . . . . . . . 99

2.4.2. Zbroje i broń . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 101

2.4.3. Ubrania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 102

2.4.4. Wyposażenie domu . . . . . . . . . . . . . . . . . . 105

2.4.5. Meble . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 105

2.4.6. Wyposażenie kuchni, zastawa stołowa i sztućce . . . . . . . . . 106

2.4.7. Wyposażenie warsztatów pracy . . . . . . . . . . . . . . 107

2.5. Rozporządzanie kapitałem . . . . . . . . . . . . . . . . . 108

2.6. Zapisy nieruchomości i warsztatu pracy . . . . . . . . . . . . . 109

2.7. Przestrzeń miejska . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 111

Rozdział 3

Życie religijne mieszczaństwa elbląskiego w świetle testamentów . . . . . 115

3.1. Topografia sakralna średniowiecznego Elbląga . . . . . . . . . . . 115

3.1.1. Zapisy dla kościołów, klasztorów, fundacje mszalne, ołtarze,

pochówki . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 117

3.1.2. Motywacja zapisów, przedmioty dewocyjne . . . . . . . . . . 118

3.1.3. Zapisy dla poszczególnych ołtarzy, bractw, ozdoby

do obrazów, świece itp. . . . . . . . . . . . . . . . . . 122

3.1.4. Zapisy dla szpitali . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 123

3.1.5. Zapisy dla kościołów i klasztorów poza Elblągiem . . . . . . . . 125

3.1.6. Zmiany w topografii sakralnej miasta po 1454 r. –

fundacja klasztoru Brygidek . . . . . . . . . . . . . . . . 129

3.1.7. Przemiany w religijności mieszkańców Elbląga w świetle dyspozycji

testamentowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 135

3.1.8. Zapisy na cele pobożne w testamentach mieszczańskich z drugiej

połowy XV w. (Gdańsk, Elbląg, Reszel) . . . . . . . . . . . . 136

3.2. Pielgrzymki odbywane i fundowane przez mieszczan . . . . . . . . 137

3.3. Zapisy na cele pobożne w testamentach kupców i elity władzy . . . . . 149

3.4. Wsparcie ubogich . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 154

3.5. Kler miejski . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 156

3.6. Bractwa religijne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 157

Podsumowanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 164

1. Testamenty elbląskie – uwagi wstępne . . . . . . . . . . . . . . . 164

2. Mieszkańcy Elbląga w świetle testamentów . . . . . . . . . . . . . 165

3. Życie religijne mieszczaństwa w świetle testamentów . . . . . . . . . . 166

Aneksy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 169

1. Wykaz testamentów z dawnego archiwum miejskiego w Elblągu

z lat około 1301–1515 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 169

2. Kuratorzy i świadkowie spisania testamentów . . . . . . . . . . . . 177

3. Forma zewnętrzna i zapiski dorsalne testamentów . . . . . . . . . . . 187

4. Przestrzeń miejska i informacje o innych miejscowościach

w testamentach elbląskich . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 199

4.1 Zapisy dla klasztorów, w tym beginek, w Elblągu i poza nim . . . . . . 210

5. Wzmianki o zapisach: klejnotów, ozdób ze srebra i złota, ubrań, broni,

przedmiotów codziennego użytku, wyposażenia domu, produktów

(materiałów), warsztatu pracy . . . . . . . . . . . . . . . . . . 216

6. Wybrane testamenty z Elbląga . . . . . . . . . . . . . . . . . . 221

6.1. Testament Urszuli Emyke i dokumenty dotyczące sporu o realizację

części jego postanowień . . . . . . . . . . . . . . . . . . 221

6.2. Testamenty mieszczanek elbląskich z lat 1457, 1488, 1501 i 1503 . . . . 247

6.3. Wybrane testamenty mieszkańców Elbląga z lat 1436, 1464, 1474 i 1500 ………. 254

Summary . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 269

Spis ilustracji, map, tabel i wykresów . . . . . . . . . . . . . . . . 274

Wykaz skrótów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 277

Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 278

Indeks nazw geograficznych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 290

Indeks osobowy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 294

 

Opinie

Na razie nie ma opinii o produkcie.

Napisz pierwszą opinię o “Testamenty elbląskie. Studium z dziejów miasta i jego mieszkańców w późnym średniowieczu”

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *